Risico's beoordelen in de RI&E
Hoe je bepaalt welk risico voorgaat: wat de wet vraagt, de risicomatrix en de methode van Fine en Kinney. Stand: .
Een RI&E brengt niet alleen de risico’s in kaart, maar weegt ze ook: welk risico is het ernstigst, en wat pak je eerst aan? Hieronder wat de wet daarover zegt, en de twee methoden die het meest worden gebruikt.
Wat de wet vraagt
De werkgever legt in een inventarisatie en evaluatie vast welke risico’s het werk meebrengt (Arbowet art. 5 lid 1). Het plan van aanpak zegt welke maatregelen hij neemt, hoe die samenhangen en binnen welke termijn (lid 3). Een methode om risico’s te beoordelen schrijft de wet niet voor, en een vaste termijn ook niet: die kiest de werkgever.
Het Steunpunt RI&E noemt vijf vragen om risico’s te ordenen:
- Hoe groot is de kans dat het misgaat?
- Hoe vaak staan medewerkers eraan bloot?
- Hoeveel medewerkers lopen het gevaar?
- Wat zijn de mogelijke gevolgen?
- Welke risico’s vinden de medewerkers zelf het belangrijkst?
De risicomatrix
De eenvoudigste methode: je zet de kans tegen de ernst van de gevolgen, en leest af of het risico klein, middel of groot is. Volgens het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) is dit de methode die in de praktijk het meest wordt gebruikt; rekenmethoden worden zelden toegepast.
Fine en Kinney
Wie preciezer wil wegen, rekent: risico = waarschijnlijkheid × blootstelling × effect (R = W × B × E). De methode komt uit twee Amerikaanse publicaties, van W.T. Fine (1971) en van G.F. Kinney en A.D. Wiruth (1976). In Nederland zijn deze waarden gebruikelijk:
| Waarschijnlijkheid (W) | Waarde |
|---|---|
| te verwachten | 10 |
| zeer goed mogelijk | 6 |
| ongewoon maar mogelijk | 3 |
| in zeer kleine mate mogelijk | 1 |
| denkbaar, maar zeer onwaarschijnlijk | 0,5 |
| praktisch onmogelijk | 0,2 |
| vrijwel onmogelijk | 0,1 |
| Blootstelling (B) | Waarde |
|---|---|
| voortdurend | 10 |
| dagelijks | 6 |
| wekelijks of af en toe | 3 |
| maandelijks | 2 |
| een paar keer per jaar | 1 |
| zeer zelden | 0,5 |
| Effect (E) | Waarde |
|---|---|
| catastrofe, vele doden | 100 |
| ramp, meerdere doden | 40 |
| zeer ernstig, één dode | 15 |
| ernstig, blijvend letsel | 7 |
| belangrijk, tijdelijk letsel of verzuim | 3 |
| merkbaar, eerste hulp | 1 |
De uitkomst valt in een klasse:
| Uitkomst | Risico | Wat je doet |
|---|---|---|
| meer dan 400 | zeer hoog | het werk stoppen of stilleggen overwegen |
| 200 tot 400 | hoog | direct maatregelen nemen |
| 70 tot 200 | aanzienlijk | maatregelen nodig |
| 20 tot 70 | mogelijk | aandacht nodig |
| 20 of minder | klein | aanvaardbaar |
Niet iedereen hanteert dezelfde grenzen: je ziet ook 320 en 160 waar hier 400 en 200 staan. Kies er een, en zet in de RI&E welke je gebruikt.
Een voorbeeld. De gang die als vluchtweg dient, staat altijd vol dozen. Dat er brand uitbreekt, is in zeer kleine mate mogelijk (W = 1), maar de gang is voortdurend geblokkeerd (B = 10), en wie er niet langs kan, kan omkomen (E = 15). Uitkomst 150: aanzienlijk, maatregelen nodig.
Waar het misgaat
- Schijnprecisie. De getallen zijn oordelen, omgezet in cijfers. Twee mensen komen bij hetzelfde risico op een andere score. Beoordeel daarom samen, en schrijf op waarom je een waarde kiest.
- Zeldzaam en ernstig tegen vaak en licht. Een zeldzaam risico met een dodelijke afloop kan net zo hoog scoren als een dagelijks risico met een schaafwond. Kijk bij ernstige gevolgen ook naar het effect alleen.
- Te grove vakken. In een matrix belanden risico’s die sterk verschillen soms in hetzelfde vak. Lees de uitkomst als een begin van het gesprek, niet als het eind.
- De rangorde vergeten. De score zegt wat voorgaat, niet welke maatregel past. Daarvoor geldt de vaste rangorde: bij de bron, dan collectief, dan individueel, dan persoonlijke beschermingsmiddelen (Arbowet art. 3 lid 1). Meer in Het plan van aanpak.
Risico’s beoordelen in MijnRIE
In MijnRIE heeft elke vraag in je bibliotheek een risicoklasse: 1 Hoog, 2 Midden of 3 Laag, met een toelichting. Een knelpunt krijgt die bij de analyse als voorstel. Werk je met Fine en Kinney of een matrix, dan vertaal je de uitkomst naar die drie klassen.
Met Risicoklassen beoordelen bevestig je per knelpunt de voorgestelde risicoklasse, of kies je een andere en schrijf je op waarom. Het plan van aanpak toont hoeveel risicoklassen al zijn beoordeeld, en de kerndeskundige ziet bij het ondertekenen hoeveel nog niet. Wil je daarnaast de volgorde van aanpak vastleggen, dan geef je elk knelpunt prioriteit A, B of C, in overleg met de organisatie.